EPİAŞ
Üye Ol
ETS Modülü
Ders 1Temel 10 dk Tıklanabilir kavramlar aktif

Karbon Fiyatlaması ve ETS'in Mantığı

Emisyonu neden fiyatlıyoruz, 'cap and trade' nasıl çalışır ve ETS Türkiye için neden stratejik? Tamamı animasyon ve mikro kartlarla.

Bu dersin sonunda
  • Cap and trade mekanizmasını tek cümleyle açıklayabilir
  • Tahsisat, tCO2e ve tavan kavramlarını ayırt eder
  • SKDM ile ETS arasındaki bağı kurar
İpucu: Metindeki altı çizili kavramlar tıklanabilir. Takıldığınız bir yer olursa sağ alttaki Yapay Zekâ Asistanı'a sorabilirsiniz.

1İki cümlede ETS

Hap bilgi
~30 sn
  • 1Devlet toplam emisyona bir tavan (cap) koyar ve tavan kadar tahsisat yaratır.
  • 21 tahsisat = 1 ton CO2 eşdeğeri (tCO2e) salma hakkıdır.
  • 3Tesis, yıl sonunda saldığı her ton için bir tahsisatı itfa etmek (teslim etmek) zorundadır.
  • 4Fazlası olan satar, açığı olan alır — ticaret (trade) kısmı budur.
  • 5Tavan her yıl düşer; tahsisat kıtlaşır, fiyat artar, azaltım yatırımı kârlı hâle gelir.
A N İ M A S Y O N
Cap and Trade — tavan düşerken ne oluyor?
Tavan (cap) · 100
62
A Tesisi
38
B Tesisi
100
Toplam
Yıl 1
100
milyon tahsisat yaratıldı
Toplam emisyon: 100
Tavanla tam denge — açık yok
Tavan her yıl düşüyor. A tesisi verimlilik yatırımıyla emisyonunu azaltıp satıcı konumuna geçerken, azaltım yapmayan B tesisi alıcı tarafta kalıyor.

, emisyon azaltımını emirle değil fiyatla yönetir. Devlet kimin ne kadar azaltacağını söylemez; sadece toplamı sabitler. Kimin azaltacağına piyasa karar verir — ve piyasa, azaltımı en ucuza yapabilen tarafı seçer. Aynı çevresel sonuç, daha düşük toplam maliyetle elde edilir.

2Türkiye nerede? — 2012'den bugüne

Y O L   H A R İ T A S I
Türkiye'de ETS'e giden yol — noktalara tıklayın
2026 · Yönetmelik taslaklarıbulunduğumuz nokta

Üç yönetmelik taslağı kamuoyu görüşüne açıldı: ETS Yönetmeliği ve Karbon Kredilendirme & Denkleştirme Yönetmeliği (İklim Değişikliği Başkanlığı), ETS piyasasının işletilmesine ilişkin yönetmelik (EPDK). Piyasa bu yıl devreye alınamadı.

Piyasa henüz açılmadı. Yönetmelikler görüşe açık; devreye alma 2027 için planlanıyor. Bu modüldeki kurallar taslak mevzuata ve EPİAŞ'ın piyasa tasarımına dayanır, yayımlanan nihai mevzuatla değişebilir.
Piyasa henüz açılmadı
Bu eğitim, kurulmakta olan bir sistemi anlatıyor. 2 Temmuz 2025'te yürürlüğe girdi; üç yönetmelik taslağı kamuoyu görüşüne açıldı. Piyasanın 2026'da devreye alınması planlanıyordu, gerçekleşmedi. Açılış 2027 için planlanıyor. Buradaki kurallar taslak mevzuata ve EPİAŞ'ın anlattığı piyasa tasarımına dayanır; nihai mevzuat yayımlandığında ayrıntılar değişebilir.
Görüşe açılan üç yönetmelik
  • ETS Yönetmeliği — İklim Değişikliği Başkanlığı
  • ETS piyasasının işletilmesine ilişkin yönetmelik — EPDK
  • Karbon kredilendirme ve denkleştirme yönetmeliği — İklim Değişikliği Başkanlığı

3Neden 'ton' değil de 'ton CO2 eşdeğeri'?

Sera gazlarının ısıtma etkisi aynı değildir. Bir ton metanın iklim etkisi, bir ton karbondioksitinkinden kat kat fazladır. Bu yüzden her gaz, küresel ısınma potansiyeli katsayısıyla çarpılıp ortak birime çevrilir: . ETS'in tüm muhasebesi bu birim üzerinden yürür.

Aklında kalsın
1 tahsisat = 1 tCO2e. Bu eşitlik, ilerideki tüm hesapların çıkış noktası. Lot dönüşümünden itfa yükümlülüğüne kadar her şey buradan türüyor.

4Türkiye için neden şimdi? — SKDM bağlantısı

K A R Ş I L A Ş T I R M A
SKDM — karbon bedeli nerede kalıyor?
Türk Üretici
1.000 tCO2e gömülü emisyon
Türkiye ETS
Bedel yurt içinde kalır
AB · SKDM
Yükümlülük azalır
ETS var: Üretici karbon bedelini Türkiye'de öder, aynı tutarı SKDM yükümlülüğünden mahsup eder. Kaynak yurt içinde kalır ve azaltım yatırımını finanse etmekte kullanılabilir.

(Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), AB'ye ihraç edilen karbon yoğun ürünlerde gömülü emisyona bedel uygular. Kritik ayrıntı şu: üretim ülkesinde halihazırda ödenmiş bir karbon bedeli varsa mahsup edilebilir. Yani karbon bedeli ya Türkiye'de kalır, ya AB tarafına gider. Ulusal bir ETS'in ekonomik gerekçesi büyük ölçüde budur.

Somut örnek

AB'ye çelik ihraç eden bir üretici düşünün. Ürünün gömülü emisyonu 1.000 tCO2e.

Türkiye'de ETS yoksa: bu 1.000 ton için karbon bedelini AB'ye öder — kaynak yurt dışına çıkar.

Türkiye'de ETS varsa: aynı emisyon için tahsisat bedelini Türkiye'de öder ve SKDM yükümlülüğünden mahsup eder — kaynak yurt içinde kalır, üstelik azaltım yatırımını finanse etmekte kullanılabilir.

5Kendini test et

Cevapla — anında geri bildirim
Çoktan Seçmeli
Bir tahsisat neyi temsil eder?
Doğru / Yanlış
ETS'te devlet, her tesisin ne kadar azaltım yapacağını tek tek belirler.
Modül Sayfası